Maria-icoon Wladimirskaja

 

 

 

Het Museum Catharijneconvent in Utrecht verzorgde van 10 febr. t/m 20 aug. 2017 de tentoonstelling “Maria”. ¬†Ook nevenstaande icoon was er te zien. Op deze pagina kunt u meer lezen over “onze” icoon.

 

Vladimir is een veel voorkomende jongensnaam in Rusland. Maar het is ook de naam van een oude stad in het westen van Rusland. Aan deze stad refereert de naam van de icoon waaraan onze gemeenschap Wladimirskaja is toegewijd.

Gedurende de 7e tot de 9e eeuw ontstond in de Byzantijnse iconentraditie een afbeelding van Maria met Kind, waarbij het Kind de wang tegen die van zijn moeder drukt. Dit type afbeelding heet in het Grieks ‘eleusa’ (barmhartigheid schenkend) en in het Russisch ‘umilenij‘ (innigheid).

De hierboven afgebeelde Maria-icoon die bekend staat als Moeder Gods van Vladimir, ofwel Vladimirskaja, is een van de belangrijkste iconen van de oosterse christenheid. De icoon werd rond 1130, kort na haar voltooiing, door de patriarch van Constantinopel geschonken aan grootvorst Joeri Dolgoruki van Kiev. Diens zoon, Andrej de Vrome, zou de icoon in 1155 hebben overgebracht naar zijn geliefde stad Vladimir.
Volgens een legende hielden de paarden die de icoon vervoerden plots halt toen ze in de buurt van Vladimir kwamen. Omdat ze weigerden verder te trekken werd dit beschouwd als een teken waarmee de Moeder Gods haar wens liet blijken dat haar icoon in deze stad moest blijven. Om ze te huisvesten werd in Vladimir de grote kathedraal van Maria-Tenhemelopneming gebouwd, waarna  een hele reeks kerken ter ere van de Maagd Maria verrees in heel noordwest Rusland.

De icoon werd het voorwerp van legendevorming en bijzondere devotie. Zo zou ze meermalen de stad Moskou, waarnaar de icoon inmiddels was overgebracht, gered hebben van invasies. Sindsdien is ze gebruikt bij speciale vieringen, zoals de kroning van tsaren en de verkiezing van patriarchen. De icoon werd en wordt nog steeds vereerd als beschermster van Rusland.
Tijdens het communistische regime werd de icoon, zoals de meeste bezittingen van de Kerk, in beslag genomen en tentoongesteld in de Tretjakovgalerij in Moskou. Na de val van het communisme is de icoon overgebracht naar de kerk van de heilige Nicolaas, die tot het museumcomplex behoort.

Artistieke waarde

De Vladimirskaja-icoon behoort tot het Eleousa-type, een ontroerende voorstelling van Maria, de Moeder Gods, die haar Kind liefkoost. Karakteristiek voor de compositie is de tedere relatie tussen moeder en kind: het kind drukt zijn gezicht tegen de wang van zijn moeder, en heeft een arm om haar hals. Wat de Moeder Gods van Vladimir onderscheidt van de andere iconen van het Eleusa-type is het feit dat de linkervoetzool van het Kind naar de toeschouwer is toegekeerd. De icoon geldt als een zeer verfijnde Maria-icoon. Kunstkenners merken op dat deze Vladimirskaja op een bijzonder menselijke wijze de universele gevoelens van moederliefde en angstige bekommernis voor het kind uitdrukt. Haar grote ogen kijken als het ware in de toekomst en zien wat haar kind te wachten staat.

Kondak
De feestdag van de icoon van de Moeder Gods van Vladimir valt op 23 juni. Onze gemeenschap viert dit patroonsfeest op de derde zondag in juni. Tijdens de Goddelijke Liturgie wordt dan onder meer de kondak (lofgezang) van Vladimirskaja gezongen. De tekst hiervan luidt:
Aan de aanvoerster in de strijd, zij dit overwinningslied gewijd. Wij zijn bevrijd uit de macht van het kwaad, o Vorstin, Moeder van God, door de tussenkomst van Uw eerbiedwaardige beeltenis. Plechtig vieren wij het feest van de ontmoeting met U en roepen U als altijd toe: Verheug U, Bruid, Altijd-Maagd.